Bel fıtığı (lomber disk hernisi) nedir?

Omurga üst üste dizilen omurlar ve omurlar arasında yerleşmiş disk denilen kıkırdak benzeri yapılardan oluşur. Diskler omurga kemikleri arasında yastık görevi görür ve aynı zamanda omurgaya hareket yeteneği kazandırır.

Nasıl oluşur?

Diskin dışarıya taşmasına disk hernisi (fıtık) adı verilir. Dışarıya taşan parça sinir köklerine veya doğrudan omuriliğe bası yapar. Bir sinir köküne baskı olduğunda, o sinirin ilgili olduğu bölgede ağrı, uyuşukluk ve göç kaybı görülebilir.

Uygunsuz yük taşıma pozisyonu, tolere edilenden daha ağır yüke maruz kalma (halter), yapısal postür bozuklukları, aşırı kilo, sürekli yük kaldırma, çekme-eğilme hareketleri yapmak, uzun süre oturur pozisyonda olmak, sedanter yaşam, sigara gibi faktörler bel fıtığı riskini artırabilecek nedenler arasında sayılabilir.

Belirtiler

Birçok hastada ilk ortaya çıkan bulgu bel veya bacak ağrısıdır. Hastalar, genellikle bir hareketi (özellikle zorlayıcı tipte) yaparken, aniden belde keskin bir ağrının başladığını veya bacaklarda bir elektriklenme olduğunu tarif ederler. Fıtık, baskı yaptığı sinir köküne göre farklı şiddette bulgular verebilmektedir. Bacak veya ayakta his kaybı ya da karıncalanma gibi hafif tablodan güç kaybına kadar kendini gösteren geniş bir klinik bulgu tablosu vardır. Kauda ekuina denilen özel durum ise (idrar ve gaita tutamama ile her iki bacakta felç olma hâlini ifade eder) acil tıbbi müdahale gerektiren bir durumdur. Tedavi türüne muayene ve radyolojik değerlendirmelere göre karar verilir.

Cerrahi dışı tedaviler

 Bel fıtığı tedavisinde öncelikli tedavi tercihi cerrahi dışı uygulamalardır. Cerrahi dışı tedaviler fıtığı iyileştirmez. Bu tedaviler, kendiliğinden gerileyecek olan hasta grubunda, beklenecek olan sürede, hastanın şikâyetlerinin azaltılmasını sağlar.

• İstirahat: Yatak istirahati disk üzerindeki basıncı ve fıtıklaşan parçanın sinir basısını azaltabilir. Sinir basısının azalması ile bel ve bacak ağrısı hafifleyebilir.
• Hareket eğitimi: Tüm fiziksel aktiviteler (özellikle eğilmek ve yük taşımak) kontrollü ve yavaş yapılmalıdır.
• İlaçlar: Hem ağrı kesici hem de antienflamatuvar (yangı giderici) özellikleri sayesinde sinir çevresinde ödemi azaltarak etkisini gösterir.
• Fizik tedavi rehabilitasyon desteği: Bel ve karın kasları güçlendirilerek yük dağılımı dengelenir. Kas gücü kaybı olan kas gruplarının geri kazanımı sağlanabilir.
• Enjeksiyon tedavileri: Epidural steroid enjeksiyonu diğer cerrahi dışı tedavilerin 6 haftadan uzun süre işe yaramadığı hastalarda uygulanabilir. Steroid grubu bir ilaç olan epidural, ilgili boşluğa görüntüleme yardımı ile enjekte edilir. Sinir çevresinde ödemin giderilmesine yardımcı olabilir.
• Cerrahi tedavi: Cerrahi dışı tedaviler ile fayda sağlanamayan, güç kaybı olan, ilerleyici nörolojik bozulma gösteren, şiddetli yakınması olan, hayat kalitesi bozulan veya görüntülemelerde belirgin bası bulgusu olan hastalarda cerrahi tedavi önerilir. Cerrahi tedavide amaç, baskı altında olan sinirin uygun cerrahi uygulamalar ile baskıdan kurtarılmasıdır. Bunun için en sık uygulanan ve en uygun yöntem olan mikrodiskektomi tekniği ile sinire bası yapan disk parçasının çıkarılır. Sinir üzerindeki basının kaldırılması, hastaların büyük bölümünde ameliyat sonrası dramatik olarak şikâyetlerde rahatlama sağlarken, az bir kısım hastada da olsa ameliyat olana kadar geçen süreye ve sinirin şiddetli hasar almasına bağlı olarak şikâyetlerin devam edebileceği unutulmamalıdır. Ameliyattan sonra şikâyetler hızla geçse bile %3 ilâ 5’lik bir hasta grubunda disk hernisi tekrarlayabilir.